ATEX 153 en ATEX 114: werkgeversverplichtingen en geschikte apparatuur

In de praktijk worden ATEX 153 en ATEX 114 nog vaak door elkaar gehaald. Dat leidt tot misverstanden.

Een apparaat met een correcte ATEX-markering betekent niet automatisch dat de werkplek veilig is. En een Explosieveiligheidsdocument betekent niet automatisch dat alle apparatuur in de juiste zone geschikt is toegepast.

ATEX 153 vraagt van de werkgever dat explosierisico's worden beoordeeld, zones worden vastgesteld, maatregelen worden getroffen, medewerkers worden geinstrueerd en het Explosieveiligheidsdocument actueel blijft.

ATEX 114 vraagt dat apparatuur, beveiligingssystemen en componenten die in explosiegevaarlijke omgevingen worden toegepast, geschikt zijn ontworpen, beoordeeld, gemarkeerd en geleverd voor het beoogde gebruik.

De veiligheidsvraag ontstaat precies op het snijvlak: past de apparatuur werkelijk bij de zone, de stof of gasgroep, de temperatuurklasse, het EPL, de omgevingstemperatuur en de bedrijfsomstandigheden?

Voor de werkgever is ATEX 153 geen papieren verplichting. Het gaat om aantoonbare beheersing van explosierisico's op de werkplek.

De werkgever moet weten waar explosieve atmosferen kunnen ontstaan, hoe vaak en hoe lang deze aanwezig kunnen zijn, welke ontstekingsbronnen mogelijk zijn en welke maatregelen nodig zijn om veilig te kunnen werken.

Dat betekent dat de organisatie moet beschikken over een actueel Explosieveiligheidsdocument, een betrouwbare gevarenzonering, passende technische en organisatorische maatregelen, duidelijke instructies, goed onderhoud, inspecties en een werkend wijzigingsbeheer.

Wanneer installaties worden aangepast, stoffen veranderen, ventilatie wijzigt of nieuwe apparatuur wordt geplaatst, moet opnieuw worden beoordeeld of de bestaande ATEX-beheersing nog klopt.

Exquintia ondersteunt bedrijven bij het opstellen, actualiseren en toetsen van deze werkgeversverplichtingen. Niet als algemene compliance-oefening, maar als praktisch beheerssysteem dat aansluit op de werkelijke installatie.

ATEX 114 gaat over de apparatuurkant. Apparatuur die bedoeld is voor gebruik in explosiegevaarlijke omgevingen moet geschikt zijn voor het risico waarvoor zij wordt toegepast.

Daarbij gaat het niet alleen om de aanwezigheid van een Ex-markering, maar om de juiste interpretatie daarvan.

Een motor, sensor, schakelaar, lamp, wartel, ventilator, mechanisch apparaat of beveiligingssysteem moet passen bij de zone, de gas- of stofgroep, de temperatuurklasse of maximale oppervlaktetemperatuur, het beschermingsconcept, het EPL en de omgevingscondities.

Een veelgemaakte fout is dat apparatuur wordt geselecteerd op basis van ATEX-gecertificeerd zonder voldoende te controleren of de markering werkelijk past bij de specifieke locatie.

Exquintia beoordeelt of apparatuur en installaties werkelijk geschikt zijn voor de omgeving waarin zij worden gebruikt. Daarbij wordt gekeken naar markering, certificaten, installatieconditie, documentatie, onderhoud en toepassing in de zone.

Veel tekortkomingen ontstaan niet omdat er helemaal niets is geregeld, maar omdat ATEX 153 en ATEX 114 niet goed met elkaar verbonden zijn.

Een zoneringstekening kan bestaan, maar de apparatuur is nooit systematisch getoetst aan die zones. Een Ex-apparaat kan aanwezig zijn, maar de kabelwartel of afdichting is niet geschikt.

Een stofzone kan zijn vastgesteld, maar de maximale oppervlaktetemperatuur is niet beoordeeld in relatie tot stoflagen. Een machine kan geleverd zijn met documentatie, maar de gebruiksomgeving is veranderd.

Juist deze ontbrekende koppeling vormt een risico bij audits, toezicht, incidentonderzoek en verzekeringsvragen.

Exquintia helpt bedrijven om ATEX 153 en ATEX 114 praktisch samen te brengen.

Daarbij wordt gekeken naar de volledige keten: stoffen, proces, zonering, apparatuurselectie, installatie, inspectie, onderhoud, documentatie en organisatorische borging.

• waar explosieve atmosferen kunnen ontstaan
• welke zones van toepassing zijn
• welke apparatuur daar mag worden gebruikt
• of de aanwezige apparatuur geschikt is
• welke documentatie ontbreekt
• welke inspecties nodig zijn
• welke organisatorische maatregelen moeten worden geborgd
• welke verbeteracties prioriteit hebben

Deze ondersteuning is relevant voor bedrijven die werken met brandbare gassen, dampen, nevels, oplosmiddelen, poeders of stofvormende processen.

Denk aan chemie, food, feed, farmacie, recycling, waterzuivering, biogas, energie, utilities, houtverwerking, opslag, overslag en maakindustrie.

De dienst is vooral waardevol wanneer bestaande installaties zijn gewijzigd, het EVD verouderd is, de zonering onduidelijk is, apparatuur vervangen wordt, inspecties afwijkingen opleveren of wanneer een auditor, verzekeraar of toezichthouder kritische vragen stelt.

Na beoordeling beschikt uw organisatie over duidelijkheid.

U weet of de werkgeversverplichtingen vanuit ATEX 153 voldoende zijn ingevuld en of apparatuur vanuit ATEX 114 werkelijk geschikt is toegepast binnen de vastgestelde zones.

Het resultaat is een praktische en verdedigbare basis voor EVD, zonering, apparatuurselectie, inspectie, onderhoud, auditvoorbereiding en managementbesluiten.

Explosieveiligheid wordt daarmee niet alleen een wettelijke verplichting, maar een aantoonbaar beheerst onderdeel van de bedrijfsvoering.